Bệnh gút và những khó khăn trong điều trị

Bệnh gút (bệnh thống phong) là một bệnh được biết đến lâu đời nhất của loài người (đã hơn 2.000 năm), trước đây được coi là “bệnh của người giàu”, bởi vì liên quan tới chính sách ăn dư thừa chất đạm. Ở Việt Nam, hiện có tới hàng triệu người đang phải khổ sở vì bệnh gút. Việc điều trị còn có một số khó khăn, đặc biệt người cao tuổi (NCT).

Những ai dễ bị mắc bệnh gút?

Bệnh gút thấy tại người già nhiều hơn tại người trẻ và thường bắt đầu tại lứa tuổi 40 - 60. Với phụ nữ, tỷ lệ mắc bệnh gút rất thấp, thường có hiện tượng sau khi mãn kinh. Nguyên nhân của bệnh gút là do sự nâng cao cao chất axit uric trong máu rồi được đào thải ra ngoài bằng nước tiểu 1 cách kịp thời (chiếm 90%). Khi axit uric nâng cao trong máu mà không được đào thải ra ngoài bằng nước tiểu một cách kịp thời, chúng kết hợp lại và tạo nên những khối trong suốt gọi là tinh thể muối urat, tích tụ ở các khớp xương (gọi là tophus), các gân, mô, bao khớp và dẫn tới sự viêm, sưng tấy cũng như đau nhức. 3/4 số người bị gút vừa bị sưng tại ngón chân cái, vừa bị đau tại các khớp xương khác như đầu gối, mắt cá cổ chân, cổ tay, ngón tay hay khuỷu tay. Phụ nữ thường bị ở tay. Như vậy, bệnh gút có liên quan mật thiết tới chính sách ăn (ăn nhiều phủ tạng động vật, hải sản), uống (uống nhiều rượu bia, chất có cồn). Sự rối loạn chuyển hóa purin gây nâng cao axit uric trong máu thường còn kèm theo nhiều rối loạn chuyển hóa khác như rối loạn lipid máu (trên 84%), rối loạn đường máu, tăng huyết áp, suy giảm chức năng gan, sỏi thận, suy thận. Và bệnh nâng cao huyết áp, đái tháo đường, nâng cao mỡ máu, hẹp lòng động mạch (do xơ vữa động mạch), phẫu thuật, các bệnh lý và tổn thương nặng, đột ngột, ít vận động cũng làm nâng cao axit uric máu...

Tăng mỡ máu là một nguyên do gây nâng cao axit uric máu, dẫn tới bệnh gút.

Điều trị còn nhiều khó khăn

Hầu hết các loại bệnh, đặc biệt nhiễm khuẩn, khi xác định được nguyên nhân thì việc điều trị thuận tiện hơn rất nhiều, nhưng với bệnh gút việc điều trị dứt điểm không đơn thuần chút nào, nhất là tại NCT. Tuổi càng cao thì việc điều trị bệnh gút càng có rất nhiều bất lợi, bởi vì, sức đề kháng càng ngày giảm. Một khó khăn khá phổ biến trong điều trị gút nói chung và với NCT nói riêng, đó là sử dụng thuốc gì có hiệu quả, bởi NCT thường ít khi tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ điều trị, thường chỉ sử dụng thuốc lúc bị cấp tính, sau đó ngưng thuốc trong lúc bệnh gút vẫn âm thầm tiến triển. Lý do ngại dùng thuốc là vì điều trị bệnh gút bây giờ vẫn là dùng thuốc giảm đau, chống viêm và hạ axit uric máu, chưa có một loại thuốc nào đặc trị. Tuy nhiên, thuốc giảm đau chống viêm đặc hiệu là colchicin, song thuốc này có tác dụng phụ là gây rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng tới dạ dày và không dùng được cho những bệnh nhân bị suy gan, suy thận, bệnh nhân có cơ địa dị ứng. Hơn nữa nếu như dùng quá liều thì dễ gây ngộ độc, rất nguy hiểm, vì vậy, người dùng có thể e ngại mỗi khi sử dụng thuốc. Trong trường hợp dùng thuốc chống viêm, giảm đau một cách nhanh chóng nhất là loại không steroid (hoặc kết hợp với thuốc cochicin) nhưng các thuốc này vẫn có không ít tác dụng phụ (tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa, loét dạ dày tá tràng, tăng huyết áp, giảm bạch cầu trung tính hoặc trầm trọng hơn là có thể hủy hoại tủy xương nếu sử dụng tại liều cao). Ở NCT có cơ địa dị ứng thì việc sử dụng thuốc allopurinol để làm giảm axit uric máu cũng gặp không ít khó khăn, cần được cân nhắc thật kỹ. Đây là thuốc có tác dụng làm giảm nồng độ axit uric máu tương đối hiệu quả, bên cạnh đó lúc sử dụng lâu dài có thể gây sỏi thận, suy thận cùng nhiều biến chứng khác của nó, nhất là rất dễ gây dị ứng (nổi mẩn, ngứa, trầm trọng hơn là sốc phản vệ gây tử vong ví dụ không cấp cứu kịp thời). Bên cạnh đó, NCT có thể mắc thêm các bệnh khác như thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, rất dễ chẩn đoán nhầm với bệnh gút, trong khi việc điều trị không giống nhau, từ đó có thể đưa tới các tác dụng không mong muốn, thậm chí bệnh gút vẫn tồn tại. NCT cũng có thể cùng một khi mắc cả hai hoặc 3 bệnh (gút, viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp) thì việc điều trị càng khó khăn, nhất là là lạm dụng thuốc corticoid gây nhiều biến chứng hiểm nguy (viêm, loét, chảy máu dạ dày hoặc loãng xương...) cho NCT. Ngoài ra, có 1 số người bị bệnh gút nhưng không lường hết các biến chứng có thể gây ra nên chủ quan, lúc bị cơn cấp tính thì lo lắng nhưng sau đó lại sinh hoạt, ăn uống không kiêng khem đúng mức làm cho bệnh ngày một nặng thêm.

BS. Đặng Bùi Phương Linh

Lắng đọng tinh thể urat tại bệnh nhân gút

Khớp ngón chân cái sưng đỏ - Cẩn thận mắc gút!

Bệnh gút và “chuyện ấy”